જીરું
જીરું (Cuminum cyminum) એક વાર્ષિક મસાલા પાક છે, જે સૂકી અને સારી નિતારવાળી જમીન માટે યોગ્ય છે. વાવણી, પાકની સંભાળ અને કાપણી માટે નીચેની ખેતી પદ્ધતિ અનુસરો.
Key Features
- 20–30 સે.મી. ઊંચો વાર્ષિક છોડ; પાતળી ડાળી અને દોરા જેવા પાંદડા.
- નાના સફેદ કે ગુલાબી ફૂલ છત્રાકાર ગોઠવણીમાં આવે છે; ફળ 4–5 મિ.મી.નું અંડાકાર એકબીજવાળું હોય છે.
- 2–3 વાર ખેડ કરીને ભુરભુરી જમીન તૈયાર કરો અને ખેતર સમતળ કરો.
- જમીનના પ્રકાર મુજબ 4–6 પિયત આપો; પાક પાકે ત્યારે પિયત ન આપો.
Growing Information
Growing Conditions
જીરું ઉષ્ણકટિબંધીયથી ઉપઉષ્ણકટિબંધીય હવામાનમાં ઉગે છે. સારી નિતારવાળી બળદમટ્ટીથી મધ્યમ જમીન યોગ્ય છે. ફૂલ અને ફળ બેસવાના સમયે વધુ ભેજથી ફૂગજન્ય રોગનું જોખમ વધી શકે છે.
Yield Estimates
સરેરાશ ઉપજ: 600–700 કિ.ગ્રા./હેક્ટર.
Agronomy & Management
Soil
સારી નિતારવાળી બળદમટ્ટીથી મધ્યમ જમીન યોગ્ય છે. ફૂલ અને ફળ બેસવાના સમયે વધુ ભેજ ટાળો.
Water & Irrigation
જમીનના પ્રકાર મુજબ સામાન્ય રીતે 4–6 પિયતની જરૂર પડે છે. વાવણી પછી તરત, ત્યારબાદ 6–10 દિવસે અને જરૂર મુજબ વાવણી પછી આશરે 30, 45, 65 અને 80 દિવસે પિયત આપો. પાક પાકે ત્યારે પિયત ન આપો.
Sowing
Preparation
ભુરભુરી જમીન માટે 2–3 વાર ખેડ કરો. જૂના અવશેષો અને ઢેફાં દૂર કરીને ખેતર સમતળ કરો અને પિયતની નાળીઓ સાથે 4 મી. × 3 મી.ના પથારા બનાવો. બીજની માવજત માત્ર સ્થાનિક રીતે નોંધાયેલ ઉત્પાદનના લેબલ મુજબ કરો. બીજને 8 કલાક પલાળી, છાયામાં સુકવીને વાવી શકાય છે.
Sowing Depth
1–2 સે.મી.; વધુ ઊંડે વાવવાથી ઉગાવો ઘટી શકે છે.
Spacing
લાઇનમાં વાવણી માટે હાર વચ્ચે 30 સે.મી. અંતર.
Sowing Methods
- •છાંટીને વાવણી
- •લાઇનમાં વાવણી
Sowing Time
Seed Rate
12–15 કિ.ગ્રા./હેક્ટર
Harvesting
પાક આશરે 110–115 દિવસે તૈયાર થાય છે, જ્યારે છોડ પીળા-ભૂરા થાય. વહેલી સવારે આખો છોડ કાપીને અથવા ઉખેડીને કાપણી કરો.
Post-Cutting Activities
છોડને સુકવી, મલાઈ કરો અને બીજ સાફ કરો.
Fertilizer
ખેતર તૈયાર કરતી વખતે 15–20 ટન/હેક્ટર છાણિયું ખાતર આપો. નાઇટ્રોજન 30 કિ.ગ્રા./હેક્ટર બે હપ્તામાં આપો (15 કિ.ગ્રા. પાયામાં અને 15 કિ.ગ્રા. એક મહિના પછી ટોપ ડ્રેસિંગ તરીકે); ફોસ્ફરસ 15 કિ.ગ્રા./હેક્ટર પાયામાં આપો.
Weed Control
2–3 વાર હાથથી નિંદામણ કરો. પ્રથમ નિંદામણ/આંતરખેડ વાવણી પછી 30–40 દિવસે કરો; લાઇનમાં વાવેલા પાકમાં હળવી આંતરખેડ કરો.
Pest & Disease Management
મોલો રસ ચૂસે છે અને પાન ખાનારી ઇયળ પાંદડાને નુકસાન કરે છે. સંકલિત જીવાત વ્યવસ્થાપન અપનાવો અને સ્થાનિક કૃષિ નિષ્ણાતની સલાહ લો. જીરું અને સંબંધિત જીવાત માટે હાલમાં નોંધાયેલ ઉત્પાદનનો જ લેબલ મુજબ ઉપયોગ કરો. ફ્યુઝેરિયમ સુકારામાં પાક ફેરબદલી કરો, લીમડાની ખોળ ઉમેરો અને રોગમુક્ત બીજ વાપરો; તેનો રાસાયણિક ઉપાય નથી. અલ્ટરનેરિયા બ્લાઇટ માટે માન્ય બીજ માવજત અને સ્થાનિક રીતે નોંધાયેલ ફૂગનાશકનો સૂચના મુજબ ઉપયોગ કરો. પાઉડરી મિલ્ડ્યુ માટે સલ્ફર ઉત્પાદન ફક્ત આ પાક માટે નોંધાયેલ હોય અને લેબલ મુજબ હોય ત્યારે જ વાપરો. રક્ષણાત્મક સાધનો પહેરો અને ફરી પ્રવેશ તથા કાપણી પહેલાંની રાહ જોવાની અવધિનું પાલન કરો.